گردندرد ،علل، تشخیص و روشهای درمان /فیزیوتراپی در امیرآباد
گردندرد (Cervical Pain) یکی از شایعترین علل مراجعه به پزشک یا فیزیوتراپیست است و پس از کمردرد، دومین شکایت اسکلتی–عضلانی در میان بزرگسالان به شمار میرود. ستون فقرات گردنی نقش مهمی در حمایت از سر، حرکات انعطافپذیر و محافظت از طناب نخاعی دارد؛ بنابراین هرگونه آسیب، التهاب یا فشار بر این ناحیه میتواند موجب درد، محدودیت حرکتی و حتی علائم عصبی شود.
علل گردندرد
علل گردندرد متنوع است و میتواند از مشکلات ساده عضلانی تا بیماریهای جدی عصبی متغیر باشد. به طور کلی در سه دسته اصلی تقسیم میشود:
۱. علل مکانیکی (Mechanical or Musculoskeletal)
شایعترین گروه هستند و شامل موارد زیر میباشند:
- کشیدگی عضلانی و اسپاسم: ناشی از وضعیت نادرست گردن در هنگام خواب، کار با کامپیوتر یا استفاده طولانی از موبایل (“text neck”).
- آرتروز و تغییرات دژنراتیو (Cervical Spondylosis): فرسایش تدریجی مهرهها و دیسکهای گردنی در اثر افزایش سن.
- فتق یا بیرونزدگی دیسک گردن: باعث فشار بر ریشههای عصبی و ایجاد درد تیرکشنده به شانه یا دست میشود.
- ناهنجاریهای ساختاری: از جمله کیفوز یا لوردوز غیرطبیعی گردنی.
- آسیبهای تروماتیک: مانند تصادفات (Whiplash injury) که موجب کشیدگی شدید بافت نرم گردن میشود.
۲. علل غیرمکانیکی
- عفونتها: مانند استئومیلیت، مننژیت یا آبسههای ناحیه گردن.
- تومورها: ضایعات اولیه یا متاستاتیک در مهرههای گردنی یا بافتهای اطراف.
- بیماریهای التهابی سیستمیک: از جمله آرتریت روماتوئید یا اسپوندیلیت آنکیلوزان.
۳. علل ارجاعی (Referred Pain)
گاهی گردندرد منشاء غیرستونی دارد، مثلاً:
- درد قلبی (آنژین یا سکته قلبی) که ممکن است به گردن انتشار یابد.
- اختلالات فک و مفصل گیجگاهی (TMJ).
- دردهای ناشی از ریه، مری یا تیروئید.
علائم بالینی
بسته به علت زمینهای، علائم میتواند متفاوت باشد اما معمولاً شامل موارد زیر است:
- درد موضعی در ناحیه پشت یا طرفین گردن
- محدودیت حرکتی (در چرخش یا خم شدن گردن)
- اسپاسم و سفتی عضلانی
- درد منتشر به شانه، بازو یا انگشتان (در صورت درگیری ریشه عصبی)
- بیحسی یا گزگز اندام فوقانی
- سردردهای گردنی (Cervicogenic Headache)
تشخیص
تشخیص گردندرد نیازمند بررسی دقیق و چندمرحلهای است:
۱. شرح حال و معاینه فیزیکی
پزشک با ارزیابی الگوی درد، سابقه فعالیتها، وضعیت بدن و معاینه عصبی (قدرت عضلات، رفلکسها و حس) علت احتمالی را مشخص میکند.
۲. تصویربرداری
- X-ray: برای مشاهده تغییرات استخوانی یا ناهنجاریهای ساختاری.
- MRI: روش انتخابی برای بررسی دیسکها، طناب نخاعی و فشردگی ریشههای عصبی.
- CT scan: در موارد شکستگی یا آسیبهای استخوانی مشکوک.
۳. آزمایشهای تکمیلی
در صورت شک به عفونت یا بیماری التهابی، آزمایشهایی مانند ESR، CRP یا تستهای روماتولوژی انجام میشود.
درمان گردندرد
رویکرد درمانی بستگی به علت، شدت درد و مدت علائم دارد. بیشتر موارد با درمانهای غیرجراحی قابل کنترل هستند.
۱. درمانهای غیرجراحی
- استراحت نسبی: اجتناب از حرکات شدید یا وضعیتهای طولانیمدت نامناسب.
- دارودرمانی:
- داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs)
- شلکنندههای عضلانی
- در موارد مزمن: داروهای ضدافسردگی سهحلقهای یا گاباپنتین برای دردهای نوروپاتیک
- فیزیوتراپی:
- تمرینات کششی و تقویتی عضلات گردن و شانه
- اصلاح وضعیت بدن (Posture Correction)
- ماساژ درمانی و الکتروتراپی
- گرما یا سرما درمانی: برای کاهش التهاب و اسپاسم عضلانی.
- استفاده از گردنبند طبی نرم (Soft Collar): در موارد حاد و کوتاهمدت (حداکثر ۳–۵ روز).
- درمانهای مکمل: مانند طب سوزنی، یوگا و تمرینات مایندفولنس در دردهای مزمن.
۲. درمانهای تهاجمی
در موارد شدید یا مقاوم به درمان:
- تزریق اپیدورال یا فاست: تزریق داروهای ضدالتهاب به نواحی دردناک.
- بلوک عصبی (Nerve Block): در موارد دردهای مزمن.
- جراحی: در صورت وجود فتق دیسک شدید، فشردگی نخاع یا ناپایداری مهرهای.
پیشگیری از گردندرد
پیشگیری نقش کلیدی دارد و با رعایت چند اصل ساده امکانپذیر است:
- حفظ وضعیت صحیح بدن هنگام نشستن یا کار با رایانه
- پرهیز از استفاده طولانی از تلفن همراه در حالت خم شده
- انجام تمرینات کششی گردن و شانهها به طور منظم
- استفاده از بالش مناسب با ارتفاع متوسط
- کنترل استرس و بهبود کیفیت خواب
